Grudzi dzkie Towarzystwo Kultury
|
Grudzi dzkie Towarzystwo Kultury
|
|
|
|
||||||||||||||||
 |
||||||||||||||||||
Głównymi sponsorami 30. jubileuszowego tomu „Kalendarza Grudziądzkiego" są Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego oraz Gmina-Miasto Grudziądz, jak co roku wsparcia udzieliły także grudziądzkie firmy. Z „Kalendarzem Grudziądzkim 2026” zabieramy Czytelników na spacer przez wieki. Tradycyjnie sięgamy do historycznych wydarzeń tych odległych i tych współczesnych. Przypominamy sylwetki ludzi zasłużonych dla Grudziądza i ich dokonania. Traktujemy 30. tom naszego wydawnictwa, podobnie jak jego poprzednie edycje, jako wkład Grudziądzkiego Towarzystwa Kultury w dzieło poznawania, wzbogacania i upowszechniania wiedzy o mieście nad Wisłą i Trynką. Dla byłego czołowego lekkoatlety, reprezentanta Polski, wybitnego trenera i społecznika, Ryszarda Szczepańskiego największym prezentem, jaki w 2025 r. otrzymał na swoje 90 urodziny, był tytuł Honorowego Obywatela Miasta Grudziądza. Do tego elitarnego grona trafił jako drugi sportowiec. Pierwszym był jego najsłynniejszy wychowanek, niezapomniany Bronisław Malinowski (uhonorowany pośmiertnie, w 1996 r.). Razem ciężko trenowali, zwyciężali, ustanawiali rekordy, zdobywali medale z olimpijskim złotem na czele, rozsławiali Grudziądz i Polskę na całym świecie. W lutym tego roku na wieczną wartę odszedł żołnierz Armii Krajowej, Zdzisław Dziewoński, pseudonim Jastrząb. Miał 97 lat. Dopiero po jego śmierci, nawet część członków rodziny, nie mówiąc o sąsiadach, znajomych, kolegach z pracy, poznało szczegóły okupacyjnego biogramu sędziwego grudziądzanina. W powstaniu walczył na Żoliborzu. Niejednokrotnie ocierał się o śmierć, był ranny, uratował życie jednemu z kolegów. Po klęsce powstania, trafił do stalagu w Saksonii, gdzie do końca wojny ciężko pracował w kamieniołomach i cukrowni. Patrząc na nowoczesny szpital przy ul. Rydygiera, trudno uwierzyć, że jego historia zaczynała się od kilku sal, skromnych narzędzi i ludzi, którzy wierzyli, że medycyna to przede wszystkim służba. Ich praca była początkiem etosu – opartego na wiedzy, odpowiedzialności i cichej odwadze. Prezentacja pierwszej grupy lekarzy-seniorów, jest wstępem do szerszej dyskusji na temat historii grudziądzkiego szpitala i kształtowania się miejscowego środowiska lekarskiego. Do tej tematyki postaramy się wrócić w następnych wydaniach. W najnowszym „Kalendarzu” przeczytamy o: szerzącej się dezercji podczas blokady cytadeli grudziądzkiej w 1807 r., która była częścią wojen napoleońskich oraz dotkliwych karach, jakie wówczas były w fortecy stosowane; jubileuszu stulecia grudziądzkiego „Rolnika”, który w momencie powstania w... Dębowej Łące, był jedyną tego typu szkołą w kraju; grudziądzkim świętowaniu w międzywojniu rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja; zbrodni pomorskiej w 1939 r., której ofiarami stali się mieszkańcy m.in. Słupskiego Młyna i innych miejscowości powiatu grudziądzkiego; pojawieniu się na rynku księgarskim „Słownika gwary grudziądzkiej”, gorąco polecamy lekturę tej książki! W styczniu 1939 roku dokonano zabójstwa wiejskiego listonosza w przygranicznym Wielkim Wełczu. Sprawa stała się głośna w całym kraju, bo była to już kolejna zbrodnia na pracowniku polskiej poczty. Czarną serię zapoczątkowało zastrzelenie listonosza w Krakowie, gdzie zginęło również małżeństwo, które przypadkowo było świadkiem tej zbrodni. Egzekucji na listonoszach dokonano także w Bydgoszczy i Toruniu. To, co wydarzyło się w podgrudziądzkiej wiosce niestety, pozostało na zawsze intrygującą i nierozwiązaną zagadką kryminalną. Państwowy Internat dla Kobiet Pracujących w Grudziądzu, jeden z pięciu takich zakładów w Polsce, miał w latach pięćdziesiątych minionego stulecia odegrać niepoślednią rolę w walce z prostytucją. Jednak zamierzonego celu nie osiągnął, z wielu powodów. Zostały one szczegółowo opisane w raporcie z kontroli placówki funkcjonującej przy ul. Nadgórnej 32. Dokument ten, sporządzony przez inspektora NIK, jest szokujący! Kontynuując wędrówkę po okolicy, zajrzeliśmy do Tuszewa, będącego obecnie dzielnicą naszego miasta oraz do niewielkiej wioski, w nazwie której, w XVIII wieku, ówczesny właściciel majątku uwiecznił imię swoje zmarłej żony, Anny. W tej miejscowości – Annowie, po napaści hitlerowskiej hordy na Polskę, nasi żołnierze stoczyli zacięte boje w obronie Grudziądza. Od kilkunastu lat, przy dużym zainteresowaniu publiczności, odbywają się tu rekonstrukcje krwawych walk z września 1939 r. W kolejnym odcinku prezentacji patronów grudziądzkich ulic i rond przeczytamy o: Janie Cholewiczu – powstańcu styczniowym, działaczu społecznym i niepodległościowym, Damazym Klimku, Honorowym Obywatelu Grudziądza, który za swoją patriotyczną postawę i społeczną aktywność został przez Niemców aresztowany i rozstrzelany jesienią 1939 r. oraz o Stowarzyszeniu Kombatantów Misji Pokojowych ONZ. Grudziądzkie koło Stowarzyszenia jest jednym z największych. Pod błękitną flagą ONZ grudziądzanie służyli w najodleglejszych zakątkach świata. Wspominamy tych, których już nie ma wśród nas: Krystynę Panasik – utalentowaną rzeźbiarkę, malarkę oraz medalierkę, nazywaną „Czarodziejką z dłutem”; Edwarda Szymańskiego – wybitną postać życia publicznego, wieloletniego posła na Sejm, związanego z regionem kujawsko-pomorskim, w tym z Grudziądzem i wielce zasłużonego dla odnowy zabytków Krakowa; Lucjana Borysewicza – oficera Wojska Polskiego, jednego z ostatnich żołnierzy frontowych II wojny światowej, walczącego w szeregach 2 Armii, jednego z najstarszych mieszkańców Grudziądza. Porucznik zmarł w wieku 101 lat. W ślady mistrza z Czarnolasu – Jana Kochanowskiego, poszedł grudziądzki nauczyciel, polonista i muzyk. Od kilku lat Henryk Orzechowski serwuje nam swoje fraszki o różnorodnej i aktualnej tematyce, pełne ironii, sarkazmu, dowcipu. Czytelnikom „Kalendarza” autor zaprezentował kilkanaście najnowszych utworów satyrycznych. Sprzedaż „Kalendarza Grudziądzkiego 2026” będzie prowadzona w następujących punktach: Informacja Turystyczna, Rynek 3/5 Centrum Kultury Teatr (kasa), ul. Teatralna 1 Muzeum im. ks. dr. Wł. Łęgi, ul. Wodna 3 Marina, ul. Portowa 8 Biblioteka Miejska im. W. Kulerskiego, ul. Legionów 28 Księgarnia Gotex, ul. Mickiewicza 24 Księgarnia Makama, ul. Bydgoska W imieniu wydawcy – Grudziądzkiego Towarzystwa Kultury życzymy Państwu przyjemnej lektury. Tekst opracował Ryszard Byner sekretarz Rady Redakcyjnej | ||||||||||||||||||
SPONSORZY
BIBLIOGRAFIA ARTYKUŁÓW
ZAMIESZCZONYCH W „KALENDARZU GRUDZIĄDZKIM”
roczniki I do XVIII
pobierz .pdf